LATERALIZACJA.

Lewa ręka czy prawa jest tą dominującą? Które oko, która noga dominuje u dziecka? I z czym właściwie trudności związane z lateralizacją się wiążą, jeśli o naukę w szkole chodzi?

 

LATERALIZACJA – to hasło pewnie mówi Tobie niewiele albo w ogóle nic. Temat warto zgłębić, zwłaszcza jeśli jesteś rodzicem dziecka w wieku szkolnym, bo to właśnie na tym etapie rozwoju i nauki w szkole, mogą pojawić się ‚schody’. Trudności można zniwelować ale bez działania mogą się utrwalać i ‚przejść’ w zaburzenia rozwojowe.

Lateralizacja to asymetria czynnościowa prawej i lewej strony ciała ludzkiego, która wynika z różnic w budowie i funkcjonowaniu półkul mózgowych. To proces postępujący. Kształtuje się stopniowo wraz z wiekiem i ogólnym rozwojem ruchowym dziecka. Podczas tego procesu kształtuje się przewaga jednej strony ciała nad drugą podczas czynności ruchowych. Za określoną stronność ciała odpowiada przeciwległa półkula mózgowa. Lateralizacja nie ogranicza się wyłącznie do pracy rąk. Występuje również w przypadku nóg oraz parzystych narządów zmysłu – oczu i uszu.

 

Jeśli poobserwujesz swoje dziecko, zauważysz, która ręka u niego dominuje. Przewaga jednej ręki nad drugą staje się wyraźna u wielu dzieci około 4 roku życia. Pierwsza klasa szkoły podstawowej to czas, kiedy powinna ustalić się dominacja jednej ręki. Ostatecznie lateralizacja nabiera kształtu między 12 a 14 rokiem życia. Pamiętaj, że dziecko nie rodzi się ze sprecyzowaną lateralizacja.

 

Zaproponuj dziecku zabawy, podczas których bez większego problemu zauważysz, która strona ciała u niego dominuje.

 

Podaj dziecku butelkę i poproś, aby zajrzało co leży na jej dnie. Następnie poproś dziecko, aby spojrzało przez wizjer czy ktoś nie stoi za drzwiami wejściowymi do waszego domu. Poproś dziecko aby przez lunetę (użyj rolki od papieru toaletowego lub ręcznika kuchennego) obejrzało swój pokój. Podczas tych zabaw dostrzeżesz, które oko dziecko wybiera.

Czas na wybór ucha. Kiedy dziecko rozmawia przez telefon, zwróć uwagę do którego ucha przykłada aparat. Jeśli chcesz dziecku powiedzieć coś na ucho, zaobserwuj, którą stroną (którym uchem ustawi się do Ciebie). Możesz dziecku podać na przykład muszelkę albo coś, co wydaje dźwięk i zobaczyć, do którego ucha dziecko ten przedmiot przyłoży.

Jeśli o rękę chodzi, poobserwuj,którą ręką dziecko je zupę (w której trzyma łyżeczkę). Zaproponuj dziecku rzuty piłką do pudełka jednorącz i zobacz, którą rękę dziecko użyje. Podczas rysowania przyuważ, którą ręką dziecko rysuje.

Jeśli poprosisz dziecko, aby kopnęło piłkę, poskakało na jednej nodze lub przesunęło w Twoja stronę nogą na przykład plecak, który leży na podłodze – będziesz w stanie stwierdzić, która noga jest ta dominującą.

 

Najkorzystniejsza sytuacja dla dziecka to taka, kiedy podczas wszystkich prób zabaw dziecko decyduje się na używanie zawsze prawej lub zawsze lewej strony ciała.

Wiedz, że możemy spotkać różne rodzaje lateralizacji u dzieci:

 

JEDNORODNA

– prawostronna- przejawia się dominacją prawej ręki, oka i nogi oraz ucha i świadczy o dominacji lewej półkuli

– lewostronna – przejawia się dominacją lewej ręki, oka, nogi i ucha – świadczy o dominacji prawej półkuli

 

NIEJEDNORODNA – zwana SKRZYŻOWANĄ – polega na wyraźnej czynnościowej przewadze narządów ruchu i zmysłu ale nie po tej samej stronie ale po obu stronach ciała

 

NIEUSTALONA – OSŁABIONA – OBUSTRONNA- brak ustalonej dominacji poszczególnych narządów ruchu i zmysłu.

 

Występowanie lateralizacji NIEJEDNORODNEJ lub NIEUSTALONEJ u Twojego dziecka może powodować występowanie różnego rodzaju trudności w nauce spowodowanych zaburzeniami współdziałania oka i ręki (koordynacji wzrokowo – ruchowej), problemami w orientacji w stronach ciała, w przestrzeni.

Do najczęstszych trudności dziecka, jakie zauważysz Ty i/lub nauczyciel na tle zaburzeń lateralizacji należą trudności w opanowaniu umiejętności czytania i pisania. W czytaniu i pisaniu mogą występować symptomy zaburzeń orientacji kierunkowej, jak mylenie liter i cyfr o podobnym kształcie, a innym ułożeniu w przestrzeni: b- d, b- p, d-g, n- u, 6-9, odwracanie kształtów liter i cyfr (tzw. inwersja statyczna), a także przestawianie kolejności liter i cyfr, przestawianie liter w dwuznakach: sz- zs, zmiany kolejności sylab w wyrazach lub zmiany kolejności całych wyrazów (tzw. inwersja dynamiczna). Dziecko może mieć trudność z przejściem od literowania do czytania całościowego. Zauważysz, że dziecko denerwuje się i zniechęca podczas czytania. W pisaniu natomiast może to prowadzić do pisma lustrzanego, które polega na odwróceniu zarówno kształtu, kolejności, jak i kierunku kreślenia liter (od strony prawej do lewej). Pismo dziecka jest chaotyczne, często towarzyszy mu obniżony poziom graficzny. Ponadto dziecko może mylić kierunki, strony ciała, zaczynać pisać od prawej do lewej. Na dodatkowe trudności napotykają dzieci leworęczne, które oprócz problemów wynikających ze skrzyżowanej lateralizacji doświadczają trudności wynikających z pisania lewą ręką. Takim dzieciom należy umożliwić położenie zeszytu pod skosem, jesli w nim piszą. Należy zadbać o odpowiednie ustawienie lampki, w taki sposób, aby światło padało z odpowiedniego kierunku. W szkolnej ławce dziecko leworęczne powinno mieć sąsiada po swojej prawej stronie, aby mogło swobodnie pisać lewą ręką. Pamiętaj, że w sklepach papierniczych są nożyczki i coraz więcej przyborów przeznaczonych dla dzieci leworęcznych.

Występowanie w/w objawów u dzieci przez dłuższy czas bez odpowiedniej pomocy może być przyczyną niepowodzeń szkolnych oraz wpłynąć niekorzystnie na motywację do nauki. Dlatego tak ważne jest wdrożenie jeszcze w okresie przedszkolnym oraz kontynuowanie w okresie wczesnoszkolnym odpowiednich zabaw i ćwiczeń, które pozwolą ustrzec dziecko przed ujemnymi konsekwencjami nieprawidłowej lateralizacji.

Co najpewniej będziesz mógł zrobić wspólnie z dzieckiem?

Będziecie mogli usprawniać małą motorykę (praca rąk i paluszków), orientację w przestrzeni (motoryka duża czyli aktywność ruchowa całego ciała), rozwijanie koordynacji wzrokowo-słuchowej i wzrokowo-ruchowej, ćwiczenie prawidłowego uchwytu narzędzia piśmienniczego, ćwiczenie prawidłowego kierunku w czasie rysowania i pisania, ćwiczenia kontroli i regulowania napięcia mięśni w czasie ćwiczeń grafomotorycznych.

Ważna informacja dla Ciebie – dla dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym można przeprowadzić badanie w oparciu o test i obserwację, za pomocą których pedagog czy psycholog może sprawdzić rodzaj i stopień lateralizacji dziecka i podpowiedzieć Tobie, jak z dzieckiem ćwiczyć.

 

Kasia Dołhun

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *